Het gemiddelde is de som gedeeld door het aantal. De mediaan is het middelste getal als je ze op volgorde zet. De modus is het getal dat het vaakst voorkomt. Plak hieronder je getallen, gescheiden door spaties, puntkomma’s of enters, en je krijgt ook de spreiding en standaardafwijking.
Gemiddelde, mediaan of modus: wanneer welke?
In het voorbeeld (12, 15, 15, 18, 21, 22, 24, 95) is het gemiddelde 27,75, maar de mediaan maar 19,5. Dat komt door één uitschieter (95). De mediaan is daar ongevoelig voor; het gemiddelde niet.
| Maat | Berekening | Gebruik als… |
|---|---|---|
| Gemiddelde | som ÷ aantal | de getallen redelijk symmetrisch verdeeld zijn, zonder grote uitschieters |
| Mediaan | middelste waarde na sorteren | er uitschieters zijn, zoals bij inkomens of huizenprijzen |
| Modus | meest voorkomende waarde | je wilt weten wat het meest gebruikelijk is, ook bij categorieën (schoenmaat, cijfer) |
Daarom rapporteert het CBS bij inkomens en vermogens meestal de mediaan: een paar zeer hoge inkomens trekken het gemiddelde omhoog, terwijl de mediaan laat zien wat een “middelste” huishouden heeft.
Mediaan bij een even aantal
Bij een oneven aantal getallen is de mediaan het middelste getal. Bij een even aantal zijn er twee middelste getallen; de mediaan is dan hun gemiddelde. Bij 8 getallen zijn dat het 4e en 5e getal: (18 + 21) ÷ 2 = 19,5.
Spreiding en standaardafwijking
- Spreidingsbreedte: grootste − kleinste waarde. Simpel, maar gevoelig voor uitschieters.
- Standaardafwijking: hoe ver de getallen gemiddeld van het gemiddelde af liggen. Bij een normale verdeling ligt ongeveer 68% binnen één standaardafwijking van het gemiddelde en 95% binnen twee.
Gebruik de steekproefversie als je getallen een steekproef zijn uit een grotere groep (bijvoorbeeld 30 ondervraagde klanten). Gebruik de populatieversie als je alle waarnemingen hebt (bijvoorbeeld de cijfers van de hele klas). In Excel gebruik je daarvoor STDEV.S en STDEV.P.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen gemiddelde en mediaan?
Het gemiddelde is de som gedeeld door het aantal; de mediaan is de middelste waarde. Bij uitschieters verschillen ze sterk.
Hoe bereken ik de mediaan?
Zet de getallen op volgorde. Bij een oneven aantal is het middelste getal de mediaan; bij een even aantal het gemiddelde van de twee middelste.
Kan er meer dan één modus zijn?
Ja. Komen twee getallen even vaak het meest voor, dan zijn er twee modi. Komt elk getal maar één keer voor, dan is er geen modus.
Bronnen
Bedragen en regels gecontroleerd op 24 oktober 2026.